|
Extrait d'émissions Emission 9 TEM DWA MOUN SIJE EKSPLWATASYON FIZIK AK MORAL Premye pati
Animatè 2 A.a a a, Kensly, nou toujou ap kenbe. Aktivite lekòl la reprann. Men sa pa anpeche nou toujou kenbe ak emisyon nou an : Pawòl timoun ! Animatè 1 Jodi a n ap prezante 11e emisyon Pawòl timoun, nou konnen tout oditè nou yo deja ap tann nou. Animatè 2 Nan emisyon nou jodi a n ap pale sou pwoblèm esplwatasyon fizik ak moral moun ap sibi nan peyi nou sitou lè se timoun ki se lespwa peyi a demen, ki ap viktim nan sitiyasyon sa yo : eksplwatasyon nan kò yo ak moral yo. Animatè 1 Asanble jeneral Nasyon Zini adopte yon konvansyon sou yon pakèt dwa timoun genyen. Konvansyon sa a te tabli denpi 20 novanm 1989. Peyi Ayiti se yonn pami 193 peyi ki dakò pou mete an pratik tout sa ki nan konvansyon sa a. Animatè 2 Timoun jodi a, granmoun demen, ou konnen Kensly, si timoun yo ap sibi tout kalite eksplwatasyon nan kò yo ak moral yo, kouman sosyete a ap ye demen ? Animatè 1 Konvansyon mwa novanm 1989 la, sou dwa fondalnatal timoun ap raple tout paran ak tout moun an jeneral, tout peyi manm Nasyon Zini yo pou yo tout fè jefò pou pwoteje timoun yo kont tout zak britalite fizik ak mantal y ap fè sou timoun. Penga neglije yo, ni abandone yo, ni pinga fè vyolans sou timoun, ni fòse yo fè sèks nan move kondisyon k ap fè yo soufri tout fason. Animatè 2 Nan emisyon jodi a n ap tande yon jèn fi ki t ap viv nan Sendomeng k ap di nou mizè li te pase laba a. Animatè 1 Se moman pou nou rakonte n yon istwa. Animatè 2 Jodi a n a pral tande kouman kèk nan jenn moun nan kominote a ap fè konnen mezi pwoblèm yo konn rankontre nan lavi yo. Jèn sa yo k ap pale pwoblèm esplwatasyon yo sibi ni nan kò yo, ni nan moral yo, gen pami yo se nan peyi vwazen an, Sendomeng, yo fè yo moute lesyèl pa do, genyen lòt se pa bò isit lakay : Astrude (Patricia) ansanm ak Lucson se de jèn k ap rakonte n istwa sa a. Patricia Sonita t ap viv pandan 2 lane nan Sendomeng, se matant li ki te mennen l nan panyòl. Lè l rive lòt bò a, bagay yo chanje an mal pou li ki te genyen 14 lane sèlman. Travay yo te difisil pou li. Menm lè li te fatige, fòk li te travay. Sa k te pi mal pou li : yon jou etan matant lan te ale nan travay mari a ki te rete lakay la twouve mande l pou l kouche l pou fanm. Dezyèm pati NARATE
Kounye a Sonita tounen lakay l ap reflechi sa l ta va fè
pou l reprann fòs nan lavi li : konsa li te vini jwenn ak
madan Gérard Valcin, yon reskonsab sant kouti nan Pilat,
CRS, ki ankadre l. Man Gérard te envite Sonita vini nan sant
lan gratis, etan jounalis yo t ap pase, yo rankontre ak Sonita ki
pat kache pale sou lavi li. Lucson Se pa sèlman Sonita ki te tonbe nan ka nan peyi vwazen an ; Sylvanie, yon jèn 16 lane, gen tan vini soti laba a ak yon pitit nan move kondisyon. Pwoblèm li a te pi rèd toujou pase Sonita. Annou tande kouman lavi a te tris pou li. Kounye a l ap degaje l isit l ap aprann yon metye grasa CRS.
NARATE A Genyen anpil lòt ka ankò, pafwa yo konn pi grav toujou pase sa yo. Tankou anpil lòt moun kapab remake l, pwoblèm move trètman y ap fè moun sibi grav nan peyi a. Man Jonas Mwen li, sa fè 8 lane m ap ede fanm anba boule louvri je yo anba tout kalite maltrètman, mo sal enpi vyòl. Men sa poko ka sispann toujou. Nan reyinyon an vandredi se ak anpil lapenn Marina ap fè nou konnen ki kalite kalvè mari l ap fè li pase. Marina Mwen li medam kanmarad mwen yo, m santi m bouke, mwen paka sipòte ankò, fòk nou mete tèt nou ansanm pou nou ede m nan sitiyasyon malouk sa a m ap viv lakay la ak Maryo. Man Jonas Ou pa bezwen fin pale. Genyen plizyè lòt fanm vanyan ki genyen menm pwoblèm nan, n ap etidye dosye a nan reyinyon dwa moun yo fè chak mwa a. Twazyèm pati Kendy Kè nou kontan jodi a. Nou prale nan lekòl nou. Mwen li mwen pa kontan menm, paske yo te bat mwen twòp ayè nan lekòl mwen. Lòt yo Adje ! Sa ou ap di konsa ? Zafè bat moun nan lekòl pa alamòd ankò. Patricia Yon sèl bagay timoun ! fò nou fè devwa nou, etidye leson nou, aprann byen enpi respekte tout prensip yo lekòl la mande. NARATE ISTWA A Patricia Se tout moun ki pou pran konsyans ke pwoblèm move trètman fizik ak moral ap vale tèren toupatou. Genyen kote li pi mal pase lòt. Se pou chak ayisyen fè jefò pou respekte kò moun, lavi moun ak diyite chak moun. 1e) Premye kote sa dwe kòmanse se nan chak fanmi nan fason y ap leve timoun yo. Pa bat yo tankou bèt ni fè yo bagay pou yo wont. Leve yo ak bon jan prensip. 2e) Dezyèm kote se lekòl yo ki pou fè anpil jefò tou. Evite bay pinisyon k ap deranje fizik ak moral elèv yo, ou konnen yo. Pa aprann yo gwo mo di pou yo pa rayi enpi ababdone ansèyman yo nan laj bonè. 3e) Tout otorite tankou lapolis, oubyen tit li ta va pote a, se pou nou chanje sistèm pinisyon nou yo paske lalwa defini ki fason yo kapab pini, enpi trete yon moun ki antò ou ta renmen korije. Lucson Se pou moun ki reskonsab pou fè lalwa aplike, mete plis serye nan travay yo. Li pa nesesè nan moman n ap viv jodi a, pou y ap bat moun nan move kondisyon, pou y ap tire sou moun, rache moun ak kout manchèt, fè moun soufri ak imilyasyon, ni vyole moun. Li pi grav ankò lè se timoun k ap sibi kalite move trètman sa yo. Ki kote avni peyi a ye? Ki sa n ap fè pou n tabli bon jan demokrasi nan respè tout moun. Se la nou rete ak ti listwa jodi a. Animatè 2 Tout abitid, se yon dezyèm fason lavi natirèl. Annou pran abitid pou nou pa esplwate moun nan kò yo ak nan moral yo. Animatè 1 Genyen plizyè fòm esplwatasyon, tankou nan kò ak moral. Fò nou fè jefò pou nou youn respekte lòt, pou youn sispann esplwate lòt andan peyi Ayiti e anndan peyi vwazen. Animatè 2 Tout sa k di nan emisyon jodi a chita sou lalwa : Atik 34 la sou konvansyon dwa timoun pale kont plezi lachè nan move kondisyon timoun ap sibi. Animatè 2 Atik 37 nan menm konvansyon an pale kont tout move trètman, soufrans nan kò, ni nan moral, menm atik sa a pale sou anprizonman timoun anvan 18 lane. Animatè 2 Nan peyi Dayiti, lwa nan lane 2001 an kondane tout fòm vyolans y ap fè sou timoun. Animatè 1 Nou envite tout timoun vini mete tèt yo ansanm pou lite kont tout fòm eksplwatasyon. Animatè 2 Nou di tout moun ki t ap koute emisyon an yon gwo mèsi. N a wè nan yon lòt emisyon Pawòl timoun.
|
